Felietony
KLAUS JUNGE - DUMA I GORYCZ NIEMIEC

     "Porucznik Klaus I. zebrał 18 kwietnia w okolicach wsi Welle tuzin żołnierzy z rozbitych jednostek. Mieszkańcy poczęstowali żołnierzy mlekiem i opuścili zabudowania. Porucznik I. sprawiał wrażenie, jakby wciąż jeszcze zamierzał wygrać wojnę. Gdy pierwsze czołgi brytyjskie wtoczyły się do Welle, podkomendni porucznika otworzyli do nich ogień z pancerfaustów. Wkrótce potem budynek kuźni i sąsiedni dom stanęły w płomieniach. Porucznik I. oraz dwóch jego żołnierzy poległo".
     W ten sposób, zaledwie na dwa tygodnie przed kapitulacją Trzeciej Rzeszy, zginął Klaus Junge (1924-1945). W trakcie krótkiej, trwającej ledwie 4 lata kariery sportowej osiągnął on znaczące sukcesy; był wicemistrzem Niemiec w 1941 r., skutecznie walczył z Alechinem, Bogolubowem i Keresem. Dwukrotnie startował na terytorium okupowanej Polski, biorąc udział w turniejach organizowanych pod patronatem Hansa Franka ("Mistrzostwa Generalnego Gubernatorstwa" 1941-42).
     Klaus Junge należy do kultowych postaci szachów niemieckich. Poświęcono mu dwie książki i mnóstwo artykułów okolicznościowych, w Hamburgu rozgrywano kilkakrotnie poświęcone Jungemu memoriały. Skąd to nieustanne zainteresowanie osobą szachisty, poległego - ze smutkiem należy to stwierdzić - w bezsensownej obronie fałszywych ideałów i antywartości? Czy może mamy do czynienia z wojenną odmianą "syndromu Jamesa Deana" - utalentowany, przystojny, młodo zmarły?
     Mniemam, że ogromna większość autorów niemieckich bynajmniej nie czciła w osobie Klausa Jungego ogromny, a niespełniony talent szachowy. Widziała w nim raczej reprezentanta "straconego pokolenia", przedstawiciela wielomilionowej generacji młodych Niemców, którzy ulegli fascynacji faszyzmem i ślepo zawierzyli Partii oraz Wodzowi. Większość z nich, podobnie jak Junge, spoczęła w mogiłach rozsianych po wszystkich zakątkach Europy. Ci, którzy przeżyli, najpierw obserwowali, jak Heimat zamienia się w perzynę, a następnie - w głębi swoich sumień - musieli rozliczyć się z popełnionych błędów i zaniechań.
     Poniższe partie pokazują, że Junge był szachistą wszechstronnym, mimo młodego wieku - dojrzałym strategiem o doskonałej technice. Dysponował przy tym świetnym zmysłem analitycznym, a niektóre jego odkrycia z teorii debiutu były wręcz nowatorskie. Bezcelowy, straceńczy atak przeciwko angielskim czołgom na wrzosowiskach pod Lueneburgiem spowodował, że szachy niemieckie utraciły swego najbardziej utalentowanego gracza pierwszej połowy XX wieku.

Braasch - Junge,K [D02]
Lubeka 1939

1.d4 d5 2.Sf3 e6 3.Gf4 Sf6 4.e3 c5 5.c3 Sc6 6.Gd3 Gd6 7.Gg5 0-0 8.Sbd2 e5 9.e4 c:d4 10.c:d4 e:d4 11.a3 h6 12.Gh4 Se5 13.S:e5 G:e5 14.Sf3 d:e4 15.G:e4 We8 16.S:e5 Ha5+ 17.Kf1 S:e4 18.Sc4 Hb5 19.b3 Ge6 20.Hd3 H:b3 (Prosta, ale sympatyczna kombinacja.) 21.H:b3 G:c4+ 22.H:c4 Sd2+ 23.Kg1 S:c4 24.f3 We2 25.Gf2 d3 26.g4 d2 27.Kg2 Se3+ 28.Kg3 d1H 0-1.

Junge,K - Mross,P [E47]
2. Mistrzostwa Generalnej Guberni
Kraków - Warszawa 1941

1. d4 Sf6 2. c4 e6 3. Sc3 Gb4 4. e3 0-0 5. Gd3 b6 6. Sge2 Gb7 7. 0-0 d5 8. f3 c5 9. a3 Ga5?! (9...G:c3, 9...cd4.) 10. Sa2! Sc6 11. c:d5 e:d5 12. b3 He7 13. Wb1 a6 14. Sg3 Wfe8 15. Wf2! (Zwalnia pole dla hetmana, a przy okazji grozi 15.Wfb2.) 15...Wad8? (15...g6.) 16. Hf1 c:d4 17. Sf5! He6 18. b4 d:e3 19. S:e3 b5 20. b:a5 d4 21. Sf5 S:a5 22. Gg5 h6 23. Gh4 Gd5 24. We2 Hb6 25. Sb4 Gc4 26. W:e8+ W:e8 27. Gf2 Sb3 28. Wd1 Ge6 29. Sc2 Wd8

30. Sf:d4! S:d4 31. S:d4 W:d4 32. Kh1! Kf8 33. Hg1 1-0.

Regedziński,T - Junge,K [D49]
2. Mistrzostwa Generalnej Guberni
Kraków - Warszawa 1941

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c6 4. e3 Sf6 5. Sf3 Sbd7 6. Gd3 d:c4 7. G:c4 b5 8. Gd3 a6 9. e4 c5 10. e5 c:d4 11. S:b5 S:e5 12. S:e5 a:b5 13. Hf3 Gb4+ 14. Ke2 Hd5?! (14...Wb8.) 15. H:d5 S:d5 16. G:b5+ Ke7? 17. Sc6+? (17.Wd1!) 17...Kd6 18. S:b4? S:b4 19. a3 Sd5 20. Gd2? (20.Gd3 Wb8 21.Wb1.)

20...Wb8 21. a4 Gd7! 22. G:d7 K:d7 23. Whb1 Wb3! 24. a5 Whb8 25. a6 Wa8 26. Wa4 e5 27. f4 f6 28. a7 Wb7 29. f:e5 f:e5 30. Wf1 W:b2! 31. Kd3 (31.Wf7+ Ke6 32.W:g7?? Sc3+.) 31...Sf6 32. Gg5 Wb6 33. Wa5 Ke6 34. We1 Sd5 35. g3 Kd6 36. Wf1 Wb3+ 37. Kc2 Wc3+ 38. Kd2 e4 39. Wf7 e3+ 40. Ke2 Wc2+ 41. Kd3 0:1 (41...Wd2+ 42.Kc4 Wc8+ itd.).

Alechin,A - Junge,K [D31]
Salzburg 1942

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c6 4. e4 d:e4 5. S:e4 Gb4+ 6. Sc3 (6.Gd2!?) 6...c5 7. Ge3 Ha5 8. Sge2 c:d4 9. G:d4 Sf6 10. a3 Ge7 11. Sg3 Sc6 12. b4 Hc7 13. Ge3 0-0 14. Ge2 b6 15. 0-0 Gb7 16. Sb5 Hb8 17. Hc1 a6 18. Sc3 Hc7 19. Sa4 Sd7 20. Wd1?! (20.f4; 20.Sh5 - Alechin; 20.c5 - Varnusz.) 20...Sce5 21. f3 a5 22. Hb2 a:b4 23. a:b4 Gf6 24. Hb3

24...b5! 25.c:b5 Gd5 26.W:d5? (26.Ha3!) 26...e:d5 27. Wc1 Sc4 28. G:c4 d:c4 29. W:c4 He5 30. Sc5 Sb6 31. Wc1 Sd5 32. Sge4 S:e3 33. H:e3 Wa1 34. Wf1 Wd8 35. S:f6+ H:f6 36. b6 W:f1+ 37. K:f1 H:b6 38. He4 Hb5+ 39. Kf2 We8 40. Hd4 Hb6! (Uniemożliwia 41.Sd3.) 41. Sb3 Wb8 42. H:b6 W:b6 43. g4 W:b4 (Czy nastolatek zdoła zrealizować "czystą" jakość z mistrzem świata?) 44. Sc5 f6 45. Kg3 Kf7 46. Sd3 Wd4 47. Sf4 Wc4 48. h4 Wc5 49. Sh5 g6 50. Sf4 Ke7 51. h5 g5 52. Se2 Wc4 53. Kf2 Ke6 54. Sg3 Ke5 55. Sf5 Kf4 56. Se3 Wc5 57. Sg2+ Ke5 58. Se3 Kd4 59. Sd1 Wc1 60. Se3 Wc5 61. Sd1 Kd3 62. Se3 We5 63. Sf1 We2+ 64. Kg1 Wa2 65. h6 Ke2 66. Kg2 Wb2 67. Sg3+ (Zugzwang: 67.Sh2 Ke3+ 68.Kg3 W:h2.) 67...Ke3+ 68. Kh3 K:f3 69. Sh5 Wb6 0-1.

Junge,K - Stoltz,G
Salzburg 1942

52. Kg2 Gc5 53. Kg3 Ge7 54. Gd4 Kd6 55. Kf2 Kd5 56. Ge3 Gd6 57. b6 Kc6 58. Ke2 Gb8 59. Kd3 Kb5 60. Kd4 Kc6 61. Gc1! (Manewr oddający przeciwnikowi ruch; bezcelowe jest 61.Kc4 Gd6 62.Kb3 Kb5.) 61...Gd6 62. Gd2 Gb8 63. Ge3 Kd6 [63...Gd6 64.Kc4 Ge7 65.Gd4 Ga3 (65...Gd6 66.Ge5 Gf8 67.b7 K:b7 68.Kd5) 66.b7 K:b7 67.Kd5 Gc1 68.Ke5 Kc6 69.K:f5 Kd5 70.Ge5 Gd2 71.Kf6.] 64. Kc4 Kc6 65. Kb4 Gd6+ 66. Ka5 Kb7 67. Kb5 Ga3 68. Gd4 Gc1 69. Ge5 Ge3 70. Kc4 1-0.

Lehmann,H - Junge,K [D44]
Rostock 1942

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c6 4. Sf3 Sf6 5. Gg5 d:c4 6. e4 b5 7. e5 h6 8. Gh4 g5 9. S:g5 h:g5 10. G:g5 Sbd7

(Pozycja znana we współczesnej teorii jako System Botwinnika. "Michaił Wielki" zastosował ten plan po raz pierwszy z Żywcowem (Moskwa 1943/44). W komentarzach do tej partii Botwinnik pisał:
"Zacząłem analizować ten system (z ruchem 9...hg) po partii Szabo-Euwe, Hastings 38/39, w której białe uzyskały niewielką przewagę po 10.G:g5 Sbd7 11.Hf3 Gb7 12.Ge2 Wg8 13.G:f6. Później wariant ten pojawił się w partii van Scheltinga-Gruenfeld (1940), gdzie po 10...Ge7 czarnych nie oczekiwało nic dobrego".
Pojedynek Żywcow-Botwinnik przebiegał następująco: 11.Hf3 Gb7 12.e:f6 Hb6 13.He3 0-0-0 14.0-0-0 Ha5 15.Kb1 Sb6 16.h4 b4 17.Se4 c5 18.f3 c3 19.Ge2 Gd5 20.a3 Sa4 21.d:c5 G:c5 22.S:c5 S:c5 23.b:c3 b:c3 24.Wd3 Hb6+ 25.Kc1 Hb2+ 26.Kd1 S:d3 27.G:d3 Gb3+ i białe przekroczyły czas 0:1. Botwinnik zakończył komentarz uwagą: "Tak przebiegała pierwsza partia, w której ten system został zastosowany".
Tymczasem Klaus Junge zagrał ten wariant już w partii z H. Heinicke w 1938 roku w Hamburgu, a później stosował go jeszcze 5 razy w partiach bezpośrednich i korespondencyjnych.)
11. Hf3 Gb7 12. Ge2 Wg8 13. h4 Hb6 14. e:f6 c5 15. d5 b4 16. G:c4 b:c3 17. d:e6 c:b2 18. Wb1 W:g5 19. e:d7+ Kd8 20. Hc3 W:g2 21. W:b2 Hc7

22. Wh3 (Po 22.We2 Hc6 nie widać, jak białe mają kontynuować atak.) 22...Wg1+ 23. Ke2 Gg2! 24. Wg3 Gf1+ 25. Kd1 Hd6+ 26. Wd2? (26.Kc2.) 26...H:g3! 27. f:g3 Gd3 mat.

Junge,K - Kottnauer,C [D46]
Praga 1942

IM Kottnauer w 1953 roku opuścił Czechosłowację i osiedlił się w Anglii, by następnie dwukrotnie wystąpić w angielskiej reprezentacji olimpijskiej (1964 i 1968).
1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c6 4. e3 Sd7 5. Gd3 Sgf6 6. Sf3 Ge7 7. 0-0 0-0 8. b3 b6 9. Gb2 Gb7 10. He2 c5 11. Wad1 Hc7 12. Se5 Wad8 13. f4 Se4? 14. Sb5 Hb8 15. S:d7 W:d7 16. d:c5 S:c5

17. G:h7+! K:h7 18. Hh5+ Kg8 19. G:g7! f5 (Czarne nie chcą ginąć zgodnie z klasycznymi wzorcami po 19...K:g7 20.Hg4 Kh7 21.Wf3, ale teraz też nie jest lepiej.) 20. Ge5! Gf6 21. G:b8 Wh7 22. He2 W:b8 23. Sd6 Ga6 24. b4 Sa4 25. b5 Sc3 26. Hc2 S:d1 27. W:d1 Wd8 28. S:f5 Gb7 29. Sd4 d:c4 30. Hg6+ Gg7 31. H:e6+ Kh8 32. He7 1-0.

Następna partia ma ciekawy podtekst psychologiczny. Emil Diemer w 1. numerze "Deutsche Schachzeitung" 1943 opublikował artykuł "Szachy walki i sztuka", w którym ubolewał nad stylem gry młodego gracza. "Sukcesy Jungego i innych młodych mistrzów to pyrrusowe zwycięstwa" - grzmiał Diemer wytykając młodzieży unikanie ryzyka i stosowanie "pasywnych" otwarć typu katalońskiej i hiszpańskiej, zamiast "bojowego" gambitu królewskiego i innych debiutów otwartych. Oponenci rozegrali partię korespondencyjną i Junge udowodnił, że potrafi grać również "otwarte szachy".

Junge,K - Diemer,E [C34]
koresp. XII 1942 - IX 1943

1. e4 e5 2. f4! e:f4 3. Sf3 Sf6 4. e5 Sh5 5. He2 Ge7 6. d4 0-0 7. g4 f:g3 8. Hg2 d6 9. h:g3 Gg4 10. Gd3 Sc6 11. Sc3 Sb4 12. Ge4 d5

13. Sh2! d:e4 (13...S:g3 14.G:h7+ K:h7 15.H:g3 Gh4 16.S:g4.) 14. S:g4 g6 15. Ge3 Gg5? (15...f5!? 16.e:f6 S:f6 17.S:f6+ G:f6 18.0-0-0ą.) 16. S:e4 f5? (16...G:e3 17.W:h5 g:h5 18.Sef6+ Kg7 19.S:e3.) 17. G:g5 H:d4 18. Sef6+ W:f6 19. S:f6+ Kf7 20. S:h5 H:e5+ 21. He2 S:c2+ 22. Kf1 H:e2+ 23. K:e2 S:a1 24. Sf4 1:0 (24...Sc2 25.W:h7+ Kg8 26.W:c7 +-).

(Wiktor Czaruszyn wydał w 1993 r. książkę poświęconą Klausowi Jungemu pt. "Taniec na skraju wulkanu")