Felietony
FATALNA PRZEPOWIEDNIA

     Richard Reti, jeden z najwybitniejszych szachistów XX wieku, urodził się 18 maja 1889 roku w małej słowackiej mieścinie Pezinok, wchodzącej wówczas w skład państwa węgierskiego i zwanej również Bazin lub Boesing. Wkrótce potem rodzina przeprowadziła się do Wiednia, gdzie ojciec Richarda Samuel praktykował jako lekarz.
     Młody Reti wsześnie poznał grę w szachy; jako rokujący nadzieje młodzieniec został przyjęty do Wiedeńskiego Klubu Szachowego, gdzie jednak nie miał wielu okazji do gry z szachistami klasy mistrzowskiej. Zyskał natomiast dostęp do bogatej w dzieła biblioteki klubowej i w soboty oraz w niedziele oddawał się z zapałem lekturze.
     W 1907 roku zadebiutował na szerszej arenie; zajmując dzielone 7-9 miejsce (na 15 uczestników) w II narodowym turnieju węgierskim w Szekesfehervar. Po ukończeniu gimnazjum Reti rozpoczął studia matematyczne. Równolegle doskonalił swoje umiejętności szachowe i w 1912 roku zajął 3-4 miejsce (z Cohnem, za Spielmannem i Durasem) w gambitowym turnieju w kurorcie Opatija.
Reti - Flamberg
Opatija 1912
1.e4 e5 2.f4 e:f4 3.Sf3 g5 4.Gc4 g4 5.0-0 d5 (Raczej słabsze od 5...gf 6.H:f3 Hf6 7.e5 itd.) 6.e:d5 g:f3 7.H:f3 Gd6 8.d4 Hf6 9.He4+ He7 10.Sc3 Sd7 11.G:f4 H:e4 12.S:e4 G:f4 13.W:f4 f5 14.W:f5 Se7

Reti - Flamberg

15.We1! Sb6 (15...S:f5 16.Sd6+ Kf8 17.We8+ Kg7 18.S:f5+ Kf6 19.W:h8.) 16.Gb5+ Kd8 17.We5 Sg6 18.Sg5 S:e5 19.W:e5 Gd7 (Z wieżą więcej czarne są bezradne; po 19...Wf8 20.Sf7+ następował mat.) 20.Sf7+ Kc8 21.S:h8 G:b5 22.Wh5 Gc4 23.W:h7 G:d5 24.h4 Ge4 25.Wg7 G:c2 (25...a5!?) 26.h5 a5 27.h6 a4 28.h7 G:h7 29.W:h7 Sc4 30.Sf7 Wa6 31.g4 S:b2 32.Wh8+ Kd7 33.Se5+ Ke6 34.g5 Sd1 35.Wf8 Se3 36.Kf2 Sd5 37.g6 1-0
     Podczas wojny światowej Reti grał w niewielkich turniejach i meczach, próbował też swych sił na polu dziennikarskim. Wiele miesięcy pochłonęła frustrująca służba w wojskowym biurze na głębokim zapleczu.
Popiel - Reti
Wiedeń 1915 VII Trebitsch Turnier
1.d4 d5 2.e4 d:e4 3.Sc3 e5! (Najlepsze antidotum na gambit Blackmara.) 4.d:e5 H:d1+ 5.S:d1 Sc6 6.Gf4 Sge7 7.Gb5 Gd7 8.e6 G:e6 9.G:c7 Sd5 10.G:c6+ b:c6 11.Gg3 Gc5 12.Se2 0-0 13.0-0 Wad8 14.a3 a5 15.b3 Wfe8 16.c4 Sf6 17.Sdc3 Gg4 18.Gc7 Wd2 19.Wfe1 G:e2 20.W:e2 e3! 21.f:e3 W:e2 22.S:e2 W:e3 23.Kf1 W:b3 24.G:a5 Sg4 0-1

     W sierpniu 1918 roku Reti nieoczekiwanie wygrał turniej w Koszycach (Kassa, Kaschau) przed Vidmarem, Breyerem i tracącym siły Schlechterem. W tym też czasie podjął decyzję o ostatecznym porzuceniu studiów. Niektórzy biografowie Retiego twierdzą, że wpłynęło na to zagubienie notatnika, w którym przyszły arcymistrz miał spisaną, niemal ukończoną, rozprawę doktorską.
Odtąd Reti został "bezdomnym", gdyż koczującym z hotelu do hotelu profesjonalnym graczem. W ciągu następnych kilku lat rozegrał ogromną ilość turniejów i meczów, występował też z pokazami gry jednoczesnej, w tym "na ślepo", w której to specjalności był wielkim mistrzem, równym wielkiemu Alechinowi.
Euwe - Reti
Amsterdam 1920
1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Gc4 Sf6 4.d4 e:d4 5.0-0 S:e4 6.We1 d5 7.G:d5 H:d5 8.Sc3 Ha5 9.S:d4? (Lepsze oczywiście 9.S:e4.) 9...S:d4 10.H:d4 f5 11.Gg5 Hc5 12.Hd8+ Kf7 13.S:e4? (13.Wad1!) 13...f:e4 14.Wad1 Gd6 15.H:h8 H:g5 16.f4 Hh4 17.W:e4

Euwe - Reti

17...Gh3! 18.H:a8 Gc5+ 19.Kh1 G:g2+! 20.K:g2 Hg4+ 0-1
 
Reti - Znosko-Borowski
Londyn 1922
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Sc3 Sf6 4.Gg5 Sbd7 5.e3 Ge7 6.Sf3 0-0 7.Hc2 c5 8.Wd1 c:d4 9.e:d4 d:c4 10.G:c4 h6 11.Gh4 Sb6 12.Gb3 Gd7 13.0-0 Wc8 14.He2 a6 15.Wfe1 Gb4 16.Se5! G:c3 17.b:c3 g5 (Groziło 18.Sg4.) 18.Gg3 W:c3 19.h4 Sfd5 20.Hh5 Kg7 21.G:d5! e:d5

Reti - Znosko-Borowski

22.S:f7! W:f7 23.Ge5+ Wf6 (Jedyne.) 24.h:g5 h:g5 25.H:g5+ Kf7 26.Hh5+ Kg8 27.Wb1! (Decydujący zysk tempa.) 27...Wcc6 28.Wb3 Ge8 29.Wg3+ Gg6 30.W:g6+ W:g6 31.Hh8+ Kf7 32.H:d8 Wc8 33.Hh4 1-0. Partia nagrodzona "za piękność".
Bogolubow - Reti
Ostrava 1923
1.e4 e6 2.d4 d5 3.Sc3 Sf6 4.e5 Sfd7 5.Hg4?! c5 6.Sb5 c:d4! 7.Sf3 Sc6 8.Sd6+ G:d6 9.H:g7 G:e5! 10.S:e5 Hf6 11.H:f6 S:f6 12.Gb5 Gd7 13.Sf3 Se4 14.0-0 f6 15.G:c6 b:c6 16.S:d4 c5 17.Se2 Kf7 18.f3 Sd6 19.b3 e5 20.Ga3 Wac8 21.Wad1 d4 22.Sc1 Sf5 23.Wf2 Se3 24.We1 c4 25.b4 Ga4 26.Wee2 Sd1 27.Wf1 Sc3 28.Wef2 Sb1 29.Gb2 c3

Bogolubow - Reti

30.Sb3 G:b3 31.a:b3 Sd2 32.Wd1 Whd8 33.Gc1 d3 34.c:d3 W:d3 35.G:d2 W:d2 36.Wa1 Ke6 37.Kf1 W:f2+ 38.K:f2 c2 39.Wc1 Kd5 40.Ke3 Wc3+ 41.Kd2 Kd4 42.h4 Wd3+ 0-1.

     W tej partii Bogolubow "nie istniał", ale w ogólnym rozrachunku swych pojedynków z Retim odniósł aż 20 zwycięstw przy zaledwie 7 porażkach.
     Wydając w 1922 roku niewielka książkę "Nowe idee w szachach" stał się Reti, obok Nimzowitscha i Tartakowera, głównym ideologiem nowego kierunku w szachach czyli hipermodernizmu.
     Nowy trend to przede wszystkim nowatorskie potraktowanie problematyki centrum. Reti nie przeszkadzał przeciwnikowi w budowaniu solidnego centrum pionkowego, by następnie niszczyć je atakami od skrzydeł. Specjalnością czechosłowackiego (od pewnego czasu) arcymistrza były otwarcia związane z fianchettowaniem jednego lub dwóch gońców, jak w poniższej sławnej partii.
Reti - Capablanca
Nowy Jork 1924
1.Sf3 Sf6 2.c4 g6 3.b4 Gg7 4.Gb2 0-0 5.g3 b6 6.Gg2 Gb7 7.0-0 d6 8.d3 Sbd7 9.Sbd2 e5 10.Hc2 We8 11.Wfd1 a5 12.a3 h6 13.Sf1 c5 14.b5 Sf8 15.e3 Hc7 16.d4 Ge4 17.Hc3 e:d4 18.e:d4 S6d7 19.Hd2 c:d4 20.G:d4 H:c4 21.G:g7 K:g7 22.Hb2+ Kg8 23.W:d6 Hc5 24.Wad1 Wa7 25.Se3 Hh5 26.Sd4 G:g2 27.K:g2 He5 28.Sc4 Hc5 29.Sc6 Wc7 30.Se3 Se5 31.W1d5 1-0.

     Doprawdy, niewiele partii można przytoczyć, w których Capablanca był równie bezradny wobec strategii przeciwnika. Pierwsza porażka genialnego Kubańczyka w pojedynczej partii od 1916 roku!
Reti - Bogolubow
Nowy Jork 1924
1. Sf3 d5 2. c4 e6 3. g3 Sf6 4. Gg2 Gd6 5. O-O O-O 6. b3 We8 7. Gb2 Sbd7 8. d4 c6 9. Sbd2 Se4 10. S:e4 d:e4 11. Se5 f5 12. f3! (Rozpoczyna się podrywanie czarnego centrum.) 12...e:f3 13. G:f3! Hc7 14. S:d7 G:d7 15. e4 e5 16. c5 Gf8 17. Hc2 e:d4 18. e:f5 Wad8 19. Gh5! We5 20. G:d4 W:f5 21. W:f5 G:f5 22. H:f5 W:d4

Reti - Bogolubow

Czarne są już zgubione wskutek słabosci ósmej linii: 23. Wf1 Wd8 24. Gf7+ Kh8 25. Ge8! Klasyczna kombinacja ilustrująca ideę izolacji. Czarne poddały się.
Reti - Przepiórka
Mariańskie łaźnie 1925
1.c4 Sf6 2.Sc3 e5 3.Sf3 Sc6 4.d4 e:d4 5.S:d4 Gc5 6.S:c6 b:c6 7.g3 d5 8.Gg2 Ge6 9.0-0 0-0 10.Ha4 Gd7 11.Gg5 Ge7 12.Wfd1 h6 13.G:f6 G:f6 14.Ha6 Wb8 15.c:d5 c:d5 16.S:d5 G:b2 17.Wab1 c6

Reti - Przepiórka

18.H:a7 c:d5 19.W:d5 He8 20.W:d7 H:e2 21.W:f7 Ge5 22.W:b8 W:b8 23.W:g7+ G:g7 24.H:b8+ Kh7 25.Hb1+ Kh8 26.Ge4 Ge5 27.Hb7 1-0.

     Nasz mistrz Przepiórka nie potrafił dobrać do Retiego "kluczyka", przegrywając z nim wszystkie trzy partie turniejowe.
     Wielką popularność zyskał Reti jako autor szachowych studiów. Popatrzmy na dwa ze sławniejszych.

R. RETI
"Narodni listy" 1928

Reti 1928 Narodni Listy

Biały król stoi przed niewykonalnym z pozoru zadaniem; jak złapać piona g6 lub jak wesprzeć w marszu własnego piona e6.
1. Kf8-e7 g6-g5 2. Ke7-d6 g5-g4 3. e6-e7 Ge2-b5 4. Kd6-c5 Atakiem na gońca białe zyskują konieczne do remisu tempo. 4...Gb5-e8 5. Kc5-d4 i biały król wszedł w "kwadrat" piona g4 (rogami są pola g4, g1,d1 i d4), co gwarantuje zatrzymanie zbiega: 5...g4-g3 6. Kd4-e3 g3-g2 7. Ke3-f2 Ge8-c6 8. e7-e8H Gc6:e8 9. Kf2:g2 i remis. Każda inna marszruta białego króla niż f8-e7-d6-c5-d4 nie prowadzi do remisu, proszę sprawdzić!
R. RETI
"Szachmaty" 1928

Reti 1928 Szachmaty

"Białe z trudnego położenia - choć dysponują hetmanem przeciwko dwóm figurom - wydostają się za pomocą ciągu subtelnych posunięć, stawiających czarne w zugzwangu" (W. Płatow).
1. Kh7-h6 Gh2-e5 Białe zamierzają wyzwolić króla: 2.Kh5. Niedobre byłoby 1.Hf1 z powodu 1...Ge5, po czym grozi 2...Wh8 mat.
2. Kh6-g7! Ge5-h2 Zugzwang (2...G:f6+ 3.gf6 +:-) zmusza czarne do odwrotu. Wyjaśnia się, że niedobre byłoby 1.Kg7, gdyż po 1...Ge5 to białe byłyby w zugzwangu: 2.c4 G:f6+ 3.gf6 b4. 3. c3-c4 b5:c4 (jeśli 3...b4, to 4.c5) 4. e4-e5 (po nieostrożnym 4.bc4 Ge5! role się odwracają) 4...Gh2-e5 5. b3:c4 Ge5:f6+ (teraz nic już nie daje 5...Gh2 6.c5) 6. g5:f6 Wf8-h8 7. Kg7:h8 Ke8-d7 8. Kh8-g8! 1:0.
     Pod koniec lat dwudziestych Richard Reti był u szczytu powodzenia. W 1925 roku ustanowił fantastyczny rekord w grze "na ślepo", dając seans gry jednoczesnej na 29 szachownicach.
     I wówczas w jego życiu zaszedł niewytłumaczalny przypadek, którego autentyczność potwierdzili później arcymistrzowie Salo Flohr i Max Euwe.
     Wraz z niedawno poślubioną żona (urodzoną w Moskwie Rognedą Gorodecką) i dwoma przyjaciółmi wybrał się Reti latem 1928 roku na położony na peryferiach Pragi jarmark, którego nieodłącznym elementem był cygański tabor. Przyjaciele zamówili wróżbę u starej Cyganki. Ta nie chciała nic powiedzieć, aż w końcu, zmuszona, stwierdziła:
     "Wy dwaj pożyjecie niedługo" - pokazała na Retiego i jednego z jego towarzyszy. "Ten trzeci was przeżyje, ale umrze złą śmiercią". Towarzystwo w zwarzonych humorach powróciło do domu. Wkrótce jeden z trójki znajomych ginie w wypadku automobilowym. Reti, choć zdrów jak dotąd, odczuwa irracjonalny lęk, że w razie jego nagłej śmierci (której przecież nic nie zapowiada) przepadnie jego dorobek szachowy. Wysyła wszystkie prace do dra A. Mandlera, swego najbliższego przyjaciela. Pisze mu w liście o dręczącym przeczuciu, że "coś mi się może przydarzyć". Latem 1929 roku arcymistrz zapada na szkarlatynę, której nie przebył jako dziecko, i niespodziewanie 6 czerwca umiera na obrzęk płuc w praskim szpitalu, mając zaledwie 40 lat. Trzeci z trójki znajomych ginie w komorze gazowej w czasach Holocaustu. Fatalne proroctwo, jak w złym śnie, wypełniło się.

http://szachowavistula.pl/vistula/

e-mail

Valid XHTML 1.0 Transitional